استادکمالخان
استادکمالخان نيز در حوزه موسيقي و ادبيات بلوچستان چنين جايگاهي دارد، او باردار امانت موسيقي و ادبيات شفاهي بلوچ است.
استاد کمال خان هوت فرزند مراد در سال 1320 هجري شمسي در روستاي لايدان از توابع دشتياري در يک خانواده کشاورز به دنيا آمد. دوران کودکي در روستا و آزادانه در دل طبيعت به مکاشفهي محيط و بازي گذشت. او در نوجواني متوجه علاقه و گرايش خود به موسيقي و شعر شد. شعرها و ملوديها را به خاطر ميسپرد و ميخواند. بزودي اطرافيان متوجه توانايي و قابليتهاي هنري او شده و صدا و آوازش به شدت مورد استقبال همگان قرار گرفت. او پس از آن با اعتماد به نفس و انگيزهي بيشتر شعر و موسيقي را دنبال کرد. جواني باهوش و حافظهي سرشار. اشعار را به خاطر ميسپرد، آهنگها را تمرين ميکرد، شعر ميسرود، او در طي زندگي هنرياش با خوانندگان، نوازندگان و شاعران زيادي آشنا شد و همکاري کرد، آموخت و آموزش داد. راهي که او را به يکي از خوانندگان و موسيقيشناسان بزرگ بلوچ بدل کرد.
کمال خان با آنکه مدرسه نرفته ولي خواندن ميداند و همينطور مينويسد. برخي از اشعار خودش و ديگران را در دفترهايش نوشته، خط خوانايي هم دارد، هميشه کاغذ و قلم در جيبش هست. حافظهي خوبي دارد شعرهاي بسيار زيادي را از بر است خيليها از حافظهي گستردهاش تعجب ميکنند، حتي دور و بريهاي خودش. ولي واقعيت اين است که سرور عميق شاعرانه و خلاق کمالخان همهي نيروهاي وجودش را در مسير هنرش قرار داه است بدون چند پارگي در هنرش غرق شده، حافظهاش، هشيارياش و ارادهاش همه و همه و يک صدا در يک جهت آزاد شدهاند. يک چند صدايي يکپارچه و رسا، هنر کمالخان اين چنين است. اين راوي بزرگ بلوچ.
سبک خوانندگي کمال خان پهلواني است که از اصيلترين و قديميترين گونههاي موسيقي بلوچي است که در بلوچستان رواج داشته و اعتبار و ارزش بسياري نزد بلوچها دارد.
استاد کمال خان از محبوبيت و معروفيت زيادي در بلوچستان برخوردار است، تا آنجا که برخي موسيقيدوستان خود را مريد کمال خان ميدانند. در بيشتر خانهها حداقل يکي دو کاست يا CD از اجراهاي استاد وجود دارد. ارزش و اهميت استاد کمال خان طبعا در نزد اهل موسيقي و ادبيات بيشتر درک ميشود. بيترديد او در حال حاضر کاملترين گنجينه موسيقي و ادبيات شفاهي است و حضورش طي ساليان دراز زندگي هنرياش، تداومبخش روايت تاريخ و قصهها و ترانههاي بلوچستان بوده است.
